على الله موسى بن ابى عنان مرينى ( حكومت 786 - 788 ) است كه كتاب تخريج الدلالات السمعية . . . به دو تقديم شده است . عبد الحى كتانى گويد : ملاحظه كردم كه بعضى مطالب خزاعى تكرارى است ، و بعضى مطالبش اگر از بخشى به بخش ديگرى نقل شود ، مناسب‌تر است . به علاوه ، سند احاديث و مآخذ را ، يا نياورده و يا گاه به اشتباه اسناد داده است ؛ از اين رو ، ارزش روايات قابل سنجش نبود و افزون بر اين ، كتاب ناقص بود . كتانى ، مطالب بسيارى لابه‌لاى نوشته خزاعى افزوده ، به طورى كه گاه زايد بر اصل است . او نواقص را تكميل و نقايص آن را بر طرف كرده ، مكررات را حذف نموده ، استطرادات را برداشته ، آنچه را حجتى ندارد يا حاجتى بدان نيست دور افكنده ، و تا آنجا كه توانسته ، منقولات را به مراجع چاپى با ذكر مجلد و صفحه ارجاع داده است . تصرفات تكميلى عبد الحى آن قدر زياد است كه كتاب حاضر ، در واقع تأليف او به شمار مىآيد ؛ گرچه استخوان‌بندى كتاب ، همان نوشته خزاعى است . امّا در ترجمه فارسى ، توجه خواننده را به نكات زير جلب مىكنيم : ؟ اسناد احاديث عموما حذف شد ؛ چون براى خواننده فارسى زبان خسته‌كننده بود و فايده‌اى نداشت و بر حجم كتاب مىافزود . در مواردى كه استثنائا اسناد حديث اهميت خاص داشت ، ترجمه شد . ؟ در مواردى ، از ترجمه احاديث مكرر ، كه فقط سند و طريق آنها مختلف بود ، به يكى اكتفا شد . ؟ از ترجمهء موردى كه مطلب مبتذل يا موهنى داشت - مثلا ج 1 ، ص 30 متن عربى - خوددارى شد . ؟ در مواردى كه مطالب كتاب ، با آنچه نزد شيعه مشهور است اختلاف دارد ، به خواننده توجه داده شده كه نويسنده كتاب سنّى مالكى است و به كتابهاى مورد اعتماد آنان استناد كرده و بديهى است كه حتى در مراجع تاريخى مربوط به يك مذهب نيز ، اختلاف روايات وجود دارد و بايد با احتياط علمى مورد بحث و انتقاد قرار گيرد . اما اين جانب در مقام مترجم ، نظر و عقيده خود را در ترجمه دخالت نداده‌ام . علىرضا ذكاوتى قراگزلو اسفند 1381